Του Δημήτρη Στεργίου 

Σήμερα ο μύθος του Μίδα και του χρυσού του αγγίγματος έχει αντικατασταθεί από την προοπτική των "αμύθητων" κερδών από την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων. Εάν προσθέσουμε και την πιθανότητα μίας "γεωπολιτικής" (σε εισαγωγικά διότι είναι όρος πολύ κουρασμένος) αστάθειας τότε έχουμε μία γεωοικονομική συνταγή η οποία καθηλώνει, εξάπτει αλλά και παραπλανεί. Μία τέτοια μελέτη περίπτωσης έχουμε και στη λεκάνη της νοτιοανατολικής μεσογείου, πέριξ του επονομαζόμενου υποθαλάσσιου όρους Ερατοσθένης νότια της Κύπρου.

Θα αναφερθούμε στην περίπτωση των πιθανών κοιτασμάτων της Κύπρου, ενώ για να πάρουμε μία σαφή εικόνα ας απαντήσουμε σε κάποια από τα ερωτήματα του Ερμαγόρα:Ποιός, Τι, Πού, Γιατί, Πώς, Πότε.

Ποιός:

Οι κύριοι δρώντες είναι τα κράτη της περιοχής δηλαδή η Κύπρος, η Αίγυπτος, το Ισραήλ, η Τουρκία και η Ελλάδα καθώς και πολυεθνικές εταιρίες εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων δηλαδή η ιταλική ENI, η γαλλική Total, οι αμερικανικές Εxxon Mobile και Noble Energy, η βρετανική BP, η ολλανδική Shell, η νοτιοκορεατική κρατική  KOGAS και η Ισραηλινή Delek.

Τι:

Η εξόρυξη, μεταφορά και εκμετάλλευση των βεβαιωμένων και πιθανών πλούσιων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων κυρίως φυσικού αερίου τόσο για την κάλυψη των εσωτερικών αναγκών των χωρών στην ΑΟΖ των οποίων βρίσκονται τα κοιτάσματα, όσο και για εξαγωγή.

Που:

H έρευνα και η πιθανή εκμετάλλευση των κοιτασμάτων λαμβάνει χώρα στα λεγόμενα "οικόπεδα", τα οποία κατ’ ουσίαν είναι θαλάσσια ερευνητικά τεμάχια στα οποία σε αυτή τη φάση έχει εκχωρηθεί από τα αντίστοιχα κράτη η άδεια έρευνας. Μέσα στα τεμάχια αυτά πιθανόν να βρίσκονται τα κοιτάσματα προς εκμετάλλευση. Τα τεμάχια αυτά βρίσκονται στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της Κύπρου. Εδώ πρέπει να ξεκαθαρίσουμε 3 βασικές έννοιες σαφώς οριζόμενες από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το δίκαιο της θάλασσας (UNCLOS) του 1982, αν και με μεγάλο περιθώριο απλούστευσης:

Χωρικά ύδατα είναι εθνικό έδαφος μέχρι 12 ναυτικά μίλια από τις ακτές (ή τη λεγόμενη γραμμή βάσης). Εκεί το παράκτιο κράτος κάνει ό,τι θέλει όπου θέλει (ξηρά, αέρα, θάλασσα) και δεν δίνει λογαριασμό σε κανέναν. Στην περίπτωση του Έλληνα είναι 6ν.μ. διότι ο Τούρκος δήλωσε ρητά το 1995 ότι έαν τα κάνει 12 (όπως δικαιούται) θα του κάνει πόλεμο (casus belli).

Υφαλοκρηπίδα είναι ο βυθός και το υπέδαφος του βυθού σε οριζόντια απόσταση μέχρι και 200 ναυτικά μίλια από τις ακτές της κράτους. Εκεί το παράκτιο κράτος έχει το αποκλειστικό δικαίωμα έρευνας και εκμετάλλευσης του ορυκτού πλούτου και τον μή-ζώντων οργανισμών (δηλαδή όχι Αλιεία).

Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) είναι ο βυθός, το υπέδαφος του βυθού, αλλά και τα ύδατα μεταξύ βυθού και επιφάνειας  σε οριζόντια απόσταση μέχρι και 200 ναυτικά μίλια από τις ακτές της κράτους. Εκεί το παράκτιο κράτος έχει το αποκλειστικό δικαίωμα έρευνας, εκμετάλλευσης, διατήρησης και διαχείρισης του ορυκτού πλούτου, ζώντων και  μή-ζώντων οργανισμών (δηλαδή ναι  Αλιεία). Στις περιπτώσεις που οι ΑΟΖ δύο η περισσοτέρων παράκτιων κρατών συνορεύουν κάτω από τα 200 μίλια (η περίπτωση της Ελλάδας), δεν αρκεί να ανακηρύξεις την ΑΟΖ, δηλαδή να δηλώσεις ότι κάνεις χρήση των δικαιωμάτων σου που απορρέουν από την UNCLOS, αλλά πρέπει και να την οριοθετήσεις με τους γείτονες, στην περίπτωση του Έλληνα με τον Τούρκο, τον Κύπριο, τον Αιγύπτιο, τον Λίβιο, τον Ιταλό και τον Αλβανό. Να σημειωθεί ότι ο Έλληνας δεν το έχει κάνει με κανέναν ούτε με τον Κύπριο. Το έκανε με τον Αλβανό το 2009, αλλά ο τελευταίος τελικά έκανε πίσω το 2015. Ο Κύπριος το έχει κάνει με τον Λιβανέζο (2003), με τον Αιγύπτιο (2007) και με τον Ισραηλινό (2010). Στο πλαίσιο λοιπόν αυτό, οριοθέτησε τα τεμάχια (1-12) που φαίνονται στον Χάρτη και τα ανέθεσε κατά τον τρίτο γύρο παραχωρήσεων όπως φαίνεται στον Χάρτη 1.

πιν

Γιατί:

Ενεργειακή Ασφάλεια των χωρών της περιοχής αλλά και απεξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο του Ρώσου. 

Πως:

Μία βασική και καθοριστική παράμετρος είναι η μεταφορά των εξορυχθέντων υδρογονανθράκων. Υπάρχουν σχέδια και μεγάλες διακηρύξεις για τον αγωγό  east-med ο οποίος θα συνδέσει Ισραήλ-Κύπρο-Αίγυπτο με Ελλάδα και Ευρώπη αλλά πρόκειται για ένα πανάκριβο και αρκετά απαιτητικό τεχνολογικά σχέδιο. Η άλλη λύση είναι ή μεταφορά του ως υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Στην περίπτωση αυτή ο σταθμός της Ρεβυθούσας καθώς και η κατασκευή του πλωτού τέρμιναλ LNG στην Αλεξανδρούπολη, θα προσδώσουν στην Ελλάδα στρατηγικά πλεονεκτήματα. 

Πότε:

Στο τεμάχιο 10 της κυπριακής ΑΟΖ, η ExxonMobil και η QPI προβλέπεται να κάνουν την πρώτη ερευνητική γεώτρηση το 2018, ενώ η εμπορική εκμετάλλευση από το κοίτασμα "Αφροδίτη" στο τεμάχιο 12 αναμένεται από το 2020. Συγκριτικά, τα γειτονικά ισραηλινά κοιτάσματα του Leviathan αναμένεται να είναι διαθέσιμα στην ισραηλινή αγορά το 2019, ενώ το 75% της παραγωγής είναι προορισμένο για εξαγωγή, στο Tamar η παραγωγή έχει ξεκινήσει από το 2013 ενώ στο Αιγυπτιακό Zohr αναμένεται να αρχίσει στο τέλος του 2017.

πιν

Ο Τούρκος ισχυρίζεται ότι για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων πρέπει να έχει λόγο και αυτός διότι θεωρεί ότι τα κοιτάσματα δεν ανήκουν μόνο στους Ελληνοκύπριους αλλά και στους Τουρκοκύπριους. Προς αυτήν την κατεύθυνση ο Tayyip διεκδικεί μεταξύ άλλων και  το τεμάχιο 6. Αρκετοί ακούνε τύμπανα πολέμου, βλέποντας στόλους να καταπλέουν στην περιοχή. Πίσω από τις πετρελαϊκές  τους εταιρίες  βρίσκονται φυσικά και ο Αμερικάνος και ο Γάλλος και ο Ισραηλινός και φροντίζουν να το δείξουν με τη ναυτική τους παρουσία. Προς το παρόν, ο Τούρκος γαβγίζει (το είπε και ο Αλέξης!), ο Κύπριος κάνει business, o Ρώσος κάνει πως δεν ακούει, ο Αμερικανοευρωπαίος δίνει χρησμούς Πυθίας και ο Έλληνας φυσικά κοιτάει τα ταβάνια!

Οψόμεθα.