της Joanna Host

Η Πολωνία έχει μόλις περάσει μια εβδομάδα σοβαρής κρίσης σχετικά με τρία αμφιλεγόμενα προσχέδια νόμου σχετικά με τη μεταρρύθμιση της δικαστικής εξουσίας. Οι νόμοι πέρασαν από το κοινοβούλιο με ταχύτατο ρυθμό σε μια προσπάθεια να δώσουν στο κυβερνών Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) τον έλεγχο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, του Εθνικού Συμβουλίου Δικαστικών, και των κατώτερων δικαστηρίων. Εν ολίγοις, αντιπροσώπευαν μια καθαρή επίθεση εναντίον του διαχωρισμού των εξουσιών και του κράτους δικαίου.

Τη Δευτέρα ωστόσο, με εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να διαδηλώνουν στο δρόμο, ο πρόεδρος Andrzej Duda άσκησε βέτο σε δύο από τα τρία νομοσχέδια. Παρά τις μεγάλες διαδηλώσεις, το βέτο του ήρθε ως σοκ στους περισσότερους παρατηρητές. Ο Duda προέρχεται από το κυβερνών κόμμα (PiS) και θεωρείται ευρέως ως "μαριονέτα” του Jaroslaw Kaczynski, του πανίσχυρου ηγέτη του PiS. Ο Kaczynski είχε δηλώσει κατηγορηματικά ότι το PiS θα έφερνε εις πέρας την υπόσχεσή του για τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος, τελεία. Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Zbigniew Ziobro δήλωσε ανοιχτά στους διαδηλωτές να ξεχάσουν τα όνειρά τους για ένα προεδρικό βέτο. Όλα έμοιαζαν ως μια τελειωμένη συμφωνία.

Επομένως, γιατί ο Duda άσκησε βέτο σε αυτούς τους νόμους; Άλλαξε γνώμη ο Kaczynski; Ή μήπως ο φερόμενος ως πρόεδρος-μαριονέτα τελικά στάθηκε στο ύψος του; Και τι μας λέει αυτό το περιστατικό για το μέλλον της φιλελεύθερης δημοκρατίας στην ταραγμένη Πολωνία;

Στην ανακοίνωση του Duda που συνόδευε το βέτο, υποστήριξε ότι τα προτεινόμενα νομοσχέδια θα υπονόμευαν την ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας, ότι θα εισάγονταν στη βουλή χωρίς να τον συμβουλευτούν, και ότι δεν θα κατόρθωναν να αυξήσουν την αίσθηση ασφάλειας των πολιτών. Επίσης επισήμανε τις εντάσεις που είχαν δημιουργηθεί και δεν ήθελε να γίνουν πιο βαθιές.

Και οι εντάσεις ήταν ιδιαίτερα υψηλές. Μαζικές διαδηλώσεις αποκάλυψαν την αυξανόμενη οργή των πολιτών σχετικά με τις ενέργειες της κυβέρνησης. Τα μέλη του PiS χαρακτήρισαν τους διαδηλωτές ως κομμουνιστές, πρώην πράκτορες κομμουνιστικών υπηρεσιών ασφαλείας, προδότες ή ως ανθρώπους που απλώς έκαναν έναν καλοκαιρινό περίπατο. Επίσης ανέφεραν ότι οι διαδηλωτές δεν θα μπορούσαν να έχουν διαβάσει το νομοσχέδιο των 140 σελίδων ολόκληρο, ώστε να ξέρουν για τι διαδηλώνουν. Στο μεταξύ στο κοινοβούλιο ο Kaczynski φώναζε ότι η αντιπολίτευση είναι κακοποιοί που "κατέστρεψαν και δολοφόνησαν” τον δίδυμο αδερφό του. Ο τότε πρόεδρος Lech Kaczynski πέθανε σε ένα τραγικό αεροπορικό δυστύχημα στη Ρωσία τον Απρίλιο του 2010 και οι έρευνες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για ατύχημα.

Αλλά παρά τις οργισμένες αντιδράσεις της κυβέρνησης, οι διαδηλώσεις έχουν προκαλέσει έκπληξη στο PiS αλλά και στην αντιπολίτευση, τόσο στην επιμονή, όσο και στο μέγεθος και στην σύνθεσή τους. Έχουν δει τη συμμετοχή ενός άνευ προηγουμένου αριθμού νέων ανθρώπων, που μέχρι τώρα θεωρούνταν γενικώς αρκετά αδιάφοι για την διάβρωση της δημοκρατίας της Πολωνίας. Ο πρόεδρος πρέπει να έχει συνειδητοποιήσει ότι οι εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές δεν είναι αμελητέα ή ύπουλη μειονότητα, αλλά μια πραγματική δύναμη, με νόμιμες ανησυχίες για το μέλλον της πολωνικής δημοκρατίας.

Επομένως ο Duda ήρθε αντιμέτωπος με μια επιλογή: είτε να συνεχίσει να τποστηρίζει την κυβέρνηση σε μια πορεία σύγκρουσης με το εκλογικό σώμα είτε να αποξενωθεί από τους ίδιους ηγέτες που τον βοήθησαν να έλθει στην εξουσία. Αλλά γνωρίζει ότι χρειάζεται πάνω από 50% των ψήφων για να επανεκλεγεί και επομένως πρέπει να παραμείνει στο επίκεντρο. Η στήριξη για το PiS δεν έχει πέσει ποτέ κάτω από το 40% και αυτή τη στιγμή διαμορφώνεται κοντά στο 48%. Αυτό το επίπεδο στήριξης είναι αρκετό ώστε το PiS να παραμείνει στην κυβέρνηση, αλλά ίσως όχι για τον Duda, για να παραμείνει πρόεδρος. Οι μαζικές διαδηλώσεις έχουν αλλάξει τους πολιτικούς υπολογισμούς του προέδρου, ο οποίος τώρα αποκλίνει από τον Kaczynski.

Οι αντιδράσεις από το PiS αποδεικνύουν ότι είναι εξίσου σοκαρισμένοι απο το βέτο όσο οποιοσδήποτε άλλος. Η πρωθυπουργός Beat Szydlo ανακοίνωσε ότι η κυβέρνηση δεν θα υποκύψει στην πίεση -ούτε από τους δρόμους ούτε από το εξωτερικό. Λυπάται που το βέτο έχει επιβραδύνει τις μεταρρυθμίσεις. Το PiS είναι ανοιχτό να συζητήσει τις λεπτομέρειες των μεταρρυθμίσεων, αλλά τα δικαστήρια πρέπει να ελέγχονται και με βάση αυτή την αρχή, δεν θα σταματήσει. Ωστόσο, δεν εξήγησε πώς σχεδιάζει το κόμμα να πετύχει δικαστική μεταρρύθμιση βάσει αυτής της αρχής.

Οι πιθανότητες είναι ότι θα προσπαθήσει να παρακάμψει το προεδρικό βέτο, αλλά για αυτό θα χρειαστεί πλειοψηφία τριών πέμπτων στη Βουλή, και αυτό θα σημαίνει ότι το PiS θα πάει σε πόλεμο με τον ίδιο του τον πρόεδρο. Καθώς εμφανίζονται ρήγματα στο κυβερνητικό στρατοπεδο, η αναταραχή στην Πολωνία κάθε άλλο παρά έχει τελειώσει.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: http://www.ecfr.eu/article/commentary_poland_the_importance_of_being_president