Της Πέτρας Αργυρού 
 
Υπό αμφισβήτηση τίθεται η τουρκική οικονομία, η οποία διατηρεί θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης με δανεικά και αμφιλεγόμενη ρευστότητα. Μέσα σε μερικούς μήνες η κυβέρνηση Ερντογάν εγγυήθηκε 300.000 επιχειρήσεις για $50 δις και επένδυσε σε περιουσιακά στοιχεία, άλλα $200 δις.
 
 
Στη σφαίρα της ψευδαλήθειας κρύβεται η τουρκική οικονομία, η οποία με την πορεία της προκαλεί ανησυχίες σε αναλυτές και επενδυτές. Η ανακοίνωση των στοιχείων για τον πληθωρισμό στη χώρα, έδωσε νέο έναυσμα σε αναλυτές και παρατηρητές να θέσουν υπό το μικροσκόπιό τους τα δεδομένα της και να εκφράσουν την ανησυχία τους ως προς την πραγματική της κατάσταση.
 
Το κομβικό σημείο των ανησυχιών που διατυπώνονται ανάγεται στη γενική παραδοχή πως η οικονομική πολιτική Ερντογάν διασυνδέεται με τις πολιτικές του επιδιώξεις, δηλαδή να δώσει μια ισχυρή νίκη στο κόμμα του (AKP) στις εκλογές του 2019. Το πραξικόπημα στην Τουρκία το περασμένο καλοκαίρι και οι οικονομικές παρενέργειες, που άφησε πίσω του, ενέτειναν την "επιθετική" οικονομική πολιτική της χώρας. Ο νεο-σουλτάνος -προς τέρψιν των πολιτικών του φιλοδοξιών- επέλεξε να διακινδυνεύσει τη μελλοντική οικονομική σταθερότητα της χώρας, κατακλύζοντάς την με δάνεια, σχέδια στήριξης της πιστωτικής επέκτασης και (προσωρινή) μείωση του ΦΠΑ.
 
Μέσα σε μερικούς μήνες, παραχωρήθηκαν σε 300.000 επιχειρήσεις δάνεια $50 δισεκατομμυρίων με κρατικές εγγυήσεις. Ταυτόχρονα το τουρκικό Δημόσιο προέβη σε επενδύσεις και απέκτησε περιουσιακά στοιχεία, τα οποία αγγίζουν σε αξία τα $200 δισεκατομμύρια. Οι ενέργειες αυτές, ήταν αναμενόμενο πως επρόκειτο να επιτύχουν μια βραχυπρόθεσμη ανάπτυξη, η οποία και αποτυπώνεται στα στοιχεία του πρώτου τριμήνου του 2017, όταν η τουρκική οικονομία έτρεξε με ρυθμό 5%, υψηλότερο από τον αναμενόμενο (4%). Η πρόσκαιρη τόνωση της ανάπτυξης και η χρονική της συγκυρία, προφανώς δεν είναι άσχετη και με τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις, τις οποίες επιδίωξε και πέτυχε ο Τούρκος Πρόεδρος τον περασμένο Απρίλιο. Όμως, το τίμημα για τα δημόσια ταμεία είναι βαρύ, καθώς το προβλεπόμενο έλλειμμα στον προϋπολογισμό της Τουρκίας για το 2017 θα είναι το υψηλότερο της εφταετίας (από το 2010).
 
Υπερδανεισμός και στο βάθος… πληθωρισμός
 
Είναι διαπιστωμένο πως ο δανεισμός έχει ξεφύγει από τις ράγες του φυσιολογικού. Ο τουρκικός τραπεζικός τομέας, με χαρτοφυλάκιο που υπερβαίνει τα $515 δισεκατομμύρια δολάρια, έχει ήδη διοχετεύσει σε δάνεια το 50% των καταθέσεών του. Οικονομικοί αναλυτές θεωρούν πως πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά ανάμεσα στις μεγάλες οικονομίες. Ο υπερδανεισμός, ωστόσο, αν και έχει αυξήσει το κατά κεφαλήν εισόδημα, εντούτοις συντηρεί τον πληθωρισμό της Τουρκίας σε υψηλά επίπεδα. Αυτό καταμαρτυρεί και η ανακοίνωση της τουρκικής Στατιστικής Υπηρεσίας, μέσα στην εβδομάδα, σύμφωνα με την οποία ο πληθωρισμός υποχώρησε τον Ιούνιο κατά 0,8% και διαμορφώθηκε στο 10,9% από 11,7%, που ήταν τον Μάιο. Ως αποτέλεσμα των ρευστοτικών ενέσεων (αλόγιστου δανεισμού), ο πληθωρισμός έσπασε το φράγμα του 10% από τον περασμένο Φεβρουάριο και παραμένει σε διψήφιο ποσοστό έως σήμερα και πρόκειται για τα υψηλότερα επίπεδα από το 2012. Διαχρονικά η τουρκική οικονομία καταγράφει πολύ υψηλά επίπεδα πληθωρισμού, ιδιαίτερα στις περιόδους, κατά τις οποίες υπάρχει πολιτική αστάθεια. Ο υψηλότερος πληθωρισμός στη χώρα είχε καταγραφεί το 1980, όταν έφτασε το 140%. Υπενθυμίζεται ότι και τότε είχε εκδηλωθεί πραξικόπημα στην Τουρκία, το οποίο είχε φέρει στην εξουσία τον Κενάν Εβρέν.
 
Τα βασικά μεγέθη
 
Από το 1999 μέχρι και φέτος, ο μέσος όρος ανάπτυξης της τουρκικής οικονομίας είναι της τάξης του 4,7%. Παρ’ ότι εκ πρώτης όψεως τα ποσοστά οικονομικής μεγέθυνσης δίδουν την αίσθηση μιας υγιούς οικονομίας, εντούτοις υπάρχει και η άλλη όψη του φεγγαριού. Είναι παραδεκτό πως, σε συνθήκες υψηλού πληθωρισμού, η πραγματική οικονομική μεγέθυνση είναι πολύ μικρότερη από τα καταγεγραμμένα ποσοστά. Η πραγματική ανάπτυξη προκύπτει από την αφαίρεση του πληθωρισμού από τα πραγματικά έσοδα μιας οικονομίας.
 
Ανασκοπώντας τα στοιχεία της τουρκικής Στατιστικής Υπηρεσίας, διαπιστώνεται μια υφεσιακή τάση στην οικονομική μεγέθυνση της χώρας (Βλ. Πίνακα). Το 2014, το Α.Ε.Π. ανήλθε στα $$934,2 δις και μέχρι το τέλος του 2016 συρρικνώθηκε στα $857,7 δις.
 
Έτος Α.Ε.Π.
 
2012 $874 δις
2013 $950,6 δις
2014 $934,2 δις
2015 $859,4 δις
2016 $857,7 δις
Πηγή: Turkstat - Τουρκική Στατιστική Υπηρεσία
 
Ο πιο προσοδοφόρος τομέας της τουρκικής οικονομίας είναι αυτός της μεταποίησης, η συνεισφορά του οποίου ανήλθε στα 64,5 δις τουρκικές λίρες το πρώτο τρίμηνο του 2017. Ακολουθεί ο τομέας των δημοσίων υπηρεσιών με συνεισφορά 40,5 δις τουρκικές λίρες, ενώ ο τρίτος μεγαλύτερος συνεισφορέας στο τουρκικό Α.Ε.Π. είναι ο τομέας των κατασκευών με 25,6 δις τουρκικές λίρες.
 
Ως αποτέλεσμα του σχεδίου στήριξης της πιστωτικής επέκτασης, αλλά και της προσωρινής μείωσης του Φ.Π.Α., η εσωτερική κατανάλωση ανακάμπτει, ενώ οι εξαγωγές αυξάνονται. Συγκεκριμένα, τον Μάιο οι εξαγωγές τουρκικών προϊόντων ανήλθαν στα $13,6 δις από $12,8 δις τον Απρίλιο. Παράλληλα, όμως, αύξηση καταγράφουν και οι εισαγωγές, διευρύνοντας το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών στα $7,3 δις.
 
Εκτός από τον πληθωρισμό, διψήφια ποσοστά καταγράφει και η ανεργία, η οποία τον Μάρτιο είχε διαμορφωθεί στο 11,7%.
 
Έχει σημασία να επισημανθεί ότι τον περασμένο Δεκέμβριο η Στατιστική Υπηρεσία της Τουρκίας άλλαξε τον τρόπο υπολογισμού των οικονομικών δεικτών, γεγονός το οποίο έσπειρε αμφιβολίες σε μερίδα οικονομικών αναλυτών.
 
Οι επενδύσεις που φεύγουν
 
Μετά και την κρίση του 2008 στις Η.Π.Α. πολλά επενδυτικά κεφάλαια, τα οποία ήταν τοποθετημένα σε αναδυόμενες οικονομίες, άρχισαν να τις εγκαταλείπουν. Από τον κυκλώνα δεν κατάφερε να ξεφύγει η τουρκική οικονομία. Οι απώλειες  επιτάθηκαν, ωστόσο, και μετά το περσινό αποτυχημένο πραξικόπημα κατά του Ερντογάν, το οποίο είχε πυροδοτήσει κύμα αμφισβήτησης και αβεβαιότητας. Σε συνδυασμό με τη συνεχή πτώση της ισοτιμίας της τουρκικής λίρας, αποτέλεσαν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ, που άνοιξε την πόρτα της φυγής για αρκετούς ξένους (κυρίως Σαουδάραβες επενδυτές), αλλά και Τούρκους επενδυτές. Είναι χαρακτηριστικά τα στοιχεία, τα οποία άφησε να διαρρεύσουν προ δύο εβδομάδων το αντιπολιτευτικό Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα και τα οποία καταδεικνύουν ότι περίπου 6 εκατομμύρια Τούρκοι εκατομμυριούχοι εγκατέλειψαν το 2016 την Τουρκία.