Των Cαm Simpsοn και Mαtthew Ρhilips

Μερικές εβδομάδες πριν από τις πολύνεκρες επιθέσεις στο Παρίσι, τα αμερικανικά πολεμικά αεροσκάφη ανανέωσαν τις πτήσεις τους πάνω από τη Συρία και το Ιράκ, στοχεύοντας σε πετρελαιοπηγές και σε άλλα τμήματα των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων που τροφοδοτούν με καύσιμα -και χρήματα- το Ισλαμικό Κράτος, μία από τις πιο πλούσιες τρομοκρατικές οργανώσεις που έχει γνωρίσει ποτέ ο κόσμος.

Οι αεροπορικές επιθέσεις δεν ξεκίνησαν εκ νέου επειδή οι Αμερικανοί αξιωματούχοι υπήρξαν προφητικοί. Αλλά επειδή η κυβέρνηση Obama διαπίστωσε και σιωπηρά διόρθωσε ένα κολοσσιαίο υπολογιστικό λάθος. Οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες είχαν υπερεκτιμήσει τη ζημιά που είχαν προκαλέσει οι αεροπορικές επιδρομές στο "εργαστήριο" παραγωγής πετρελαίου των μαχητών κατά 400 εκατ. δολάρια.

Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ και τα στοιχεία που δημοσίευσε μετά το χάος στο Παρίσι, η τρομοκρατική οργάνωση αντλεί στην πραγματικότητα 500 εκατ. δολάρια από το πετρέλαιο κάθε χρόνο. Επίσης, μόλις λίγες ώρες πριν ο πρώτος βομβιστής αυτοκτονίας του Ισλαμικού Κράτους ανατιναχθεί έξω από το Stade de France στις 13 Νοεμβρίου, ο Αμερικανός συνταγματάρχης Steve Warren παραδέχθηκε σε συνέντευξη Τύπου ότι ορισμένες αεροπορικές επιδρομές δεν καταφέρνουν να αναστείλουν τη δραστηριότητα εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων πετρελαίου για περισσότερο από μία ημέρα ή δύο.

Ακόμη και αν οι ΗΠΑ κάμψουν τελικά τα έσοδα της οργάνωσης από το πετρέλαιο, αναλυτές από τις ΗΠΑ, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη ισχυρίζονται ότι το Ισλαμικό Κράτος διαθέτει αρκετούς πόρους πέραν του αργού πετρελαίου -από την πώληση "προστασίας", έως τα λύτρα για ομήρους και το "πλιάτσικο" σε χωράφια- οι οποίοι μπορούν να διατηρήσουν αξιόμαχη την οργάνωση για χρόνια. Σε κάθε περίπτωση, τα 500 εκατ. δολάρια αγοράζουν πολλά ΑΚ-47 στη μαύρη αγορά.

Το Ισλαμικό Κράτος μπήκε στη βιομηχανία πετρελαίου πολύ πριν τραβήξει την παγκόσμια προσοχή μέσω του βάρβαρου βίντεο ενός αποκεφαλισμού, το καλοκαίρι του 2014. Είχε καταλάβει όλα τα περάσματα στα σύνορα της Συρίας για να επωφελείται από το λαθρεμπόριο πετρελαίου. Και αξιοποίησε ένα δίκτυο που λειτουργούσε επί δεκαετίες και χρονολογείται τουλάχιστον τη δεκαετία του 1990, όταν ο Σαντάμ Χουσεΐν απέφευγε τις κυρώσεις μεταφέροντας λαθραία ιρακινό πετρέλαιο αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσω του προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών "Πετρέλαιο Αντί Τροφίμων".

Με τη διύλιση να γίνεται συνήθως στη Συρία, το πετρέλαιο του Ισλαμικού Κράτους μεταφέρεται με φορτηγά σε πόλεις όπως η Μοσούλη και δίνεται σε κατοίκους που ζουν κάτω από τη μαύρη σημαία της οργάνωσης ούτως ώστε να έχουν καύσιμα για τις γεννήτριες και για άλλες βασικές ανάγκες. Η οργάνωση το χρησιμοποιεί επίσης για να τροφοδοτεί την πολεμική της μηχανή. "Έχουν μια αρκετά οργανωμένη αλυσίδα εφοδιασμού για τη μεταφορά του πετρελαίου εντός του Ιράκ και σε όλο το 'χαλιφάτο' τους", λέει ο Michael Knights, ειδικός σε θέματα του Ιράκ από το Ινστιτούτο της Ουάσιγκτον για την Πολιτική στην Εγγύς Ανατολή.

Επειδή οι ΗΠΑ προφανώς πίστευαν ότι το πραγματικό χρήμα για το Ισλαμικό Κράτος προέρχεται κυρίως από την πώληση διυλισμένου πετρελαίου, αντί για αργού πετρελαίου, οι αεροεπιδρομές του προηγούμενου έτους στόχευαν σε διυλιστήρια και αποθήκες. Ειδικοί εκτιμούν, όμως, πως η στρατηγική δεν λάμβανε υπόψιν μια σημαντική αλλαγή: Οι μαχητές άρχισαν να πωλούν ολοένα περισσότερο αργό πετρέλαιο σε μεταφορείς και μεσάζοντες, αντί να το διυλίζουν οι ίδιοι. Έτσι, ενώ το Ισλαμικό Κράτος διατηρεί πιθανώς κάποια δυναμικότητα διύλισης, το μεγαλύτερο μέρος της ποσότητας του πετρελαίου στα εδάφη του ΙΚ διυλίζεται από ντόπιους που δραστηριοποιούνται σε χιλιάδες υποτυπώδη, περιθωριακά εργαστήρια που βρίσκονται διάσπαρτα στην έρημο της Συρίας.

Πέρα από το πετρέλαιο, οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ πιστεύουν ότι το χαλιφάτο διαθέτει πολλά περιουσιακά στοιχεία. Σε αυτά περιλαμβάνονται ποσό ύψους 500 εκατ. έως 1 δισ. δολαρίων που συγκέντρωσε από τις εφόδους σε υποκαταστήματα ιρακινών τραπεζών πέρυσι, τα "εκατοντάδες εκατομμύρια" δολάρια που σύμφωνα με αξιωματούχους των ΗΠΑ η οργάνωση εξασφαλίζει με τους εκβιασμούς και τη φορολόγηση των πληθυσμών σε περιοχές που ελέγχει, καθώς δεκάδες εκατομμύρια δολάρια που έχει βγάλει από τις κλεμμένες αρχαιότητες και τα λύτρα που εισπράττει για να ελευθερώνει θύματα απαγωγής.

Οι φόροι φέρνουν ζεστό χρήμα. Ένα παράδειγμα: το Ισλαμικό Κράτος επιτρέπει στους αστυνομικούς, στρατιώτες, και καθηγητές που βρίσκονται στα εδάφη του να εξιλεώνονται για την "αμαρτία" τους που εργάστηκαν σε ανάρμοστα κατά τα πρότυπα της θρησκείας καθεστώτα έναντι αμοιβής. Η συγχώρεση έρχεται με τη μορφή μίας ταυτότητας μετάνοιας που κοστίζει έως και 2.500 δολάρια και απαιτεί επιπλέον 200 δολάρια κάθε χρόνο για να ανανεώνεται, σύμφωνα με τον Aymenn Jawad al-Tami του Φόρουμ Μέσης Ανατολής που παρακολουθεί στενά το Ισλαμικό Κράτος.

Βεβαίως, ο περισσότερο υποτιμημένος πόρος του Ισλαμικού Κράτους είναι τα γόνιμα αγροκτήματα του. Προτού καν βάλει μπρος το πρώτο τρακέρ, η οργάνωση πιστεύεται ότι κερδίζει έως και 200 εκατ. δολάρια από το σιτάρι που αποθηκεύεται στα ιρακινά σιλό και όχι μόνο. Πέρα από τη συγκομιδή σπόρων, οι εκτάσεις που ελέγχονται τώρα από μαχητές στις κοιλάδες του Τίγρη και του Ευφράτη παραδοσιακά παρήγαγαν το ήμισυ της ετήσιας σοδειάς σιταριού στη Συρία, περίπου το ένα τρίτο της ετήσιας σοδειάς του Ιράκ, και σχεδόν το 40% του ιρακινού κριθαριού, σύμφωνα με γεωργικούς υπαλλήλους του ΟΗΕ και έναν Σύρο οικονομολόγο. Οι εκτάσεις αυτές μπορούν να αποφέρουν 200 εκατ. δολάρια ετησίως εάν η παραγωγή πουληθεί, ακόμη και με τις μειωμένες τιμές που πληρώνονται στη μαύρη αγορά. Και πώς μπορεί κανείς να κάνει αεροπορική επιδρομή σε χωράφια;

Η πραγματική οικονομική δύναμη της οργάνωσης είναι η φανατική πειθαρχία στο σκέλος των δαπανών, λέει ο Benjamin Bahney, αναλυτής διεθνούς πολιτικής της Rand Corp Η μεγαλύτερη και πιο σημαντική διαρροή στον προϋπολογισμό του Ισλαμικού Κράτους είναι οι μισθοί των μαχητών που φτάνουν αριθμητικά έως και τους 100.000. Αλλά μόνο τα έσοδα από το πετρέλαιο θα αρκούσαν πιθανώς για να πληρωθούν οι μισθοί δύο φορές, εκτιμά ο Bahney. Πιστεύει, μάλιστα, πως η οργάνωση εμφανίζει πλεόνασμα. Εάν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους θέλουν να μειώσουν την απειλή του Ισλαμικού Κράτους, θα πρέπει να δεχτούν πως η ζημιά στην πετρελαϊκή δραστηριότητα είναι σημαντική αλλά όχι αρκετή. "Δημιούργησαν ένα σημαντικό πλεόνασμα ρευστότητας το περασμένο έτος", προειδοποιεί. "Έτσι θα είναι σε θέση να συνεχίσουν τη δράση τους για αρκετό καιρό".