Tης Carοl MatlacK

O ρωσικός όμιλος αγροτικών προϊόντων EkoNiva έλαβε πρόσφατα δάνειο 2 δισ. ρουβλίων (32 εκατ. δολάρια) για να επεκτείνει τη γαλακτοκομική του δραστηριότητα στην περιοχή Βορονέζ. Δεν υπάρχει τίποτα το περίεργο σε αυτό, εκτός από το ότι το δάνειο προήλθε από την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας, η οποία έχει βάλει "στην άκρη" 100 δισ. ρούβλια με σκοπό να χρηματοδοτήσει τα σχέδια βιομηχανικών και γεωργικών επιχειρήσεων.

Οι Κεντρικοί Τραπεζίτες επικεντρώνονται συνήθως στη μακροοικονομική πολιτική και αφήνουν το δανεισμό σε άλλους. Αλλά στην περίπτωση της Ρωσίας, οι δυτικές κυρώσεις για την επιθετική της στάση στην Ουκρανία έχουν καταστήσει δυσκολότερη την άντληση κεφαλαίων για τις τράπεζες και τις επιχειρήσεις. Κατά συνέπεια, τους τελευταίους μήνες, η κεντρική τράπεζα και η κυβέρνηση της χώρας έχουν γίνει δανειστές έσχατης ανάγκης. "Χρειάζεται να πλημμυρίσουμε γρήγορα την οικονομία με φθηνή, μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση", λέει ο Andrey Margolin, οικονομολόγος που διατηρεί στενή σχέση με τον Vladimir Putin.

Η κυβέρνηση δηλώνει έτοιμη να δαπανήσει έως και το 60% των κεφαλαίων του κρατικού fund διαχείρισης πλούτου ύψους 75 δισ. δολαρίων για να παράσχει χρηματοδότηση σε μεγάλα βιομηχανικά έργα και έργα υποδομών. Πιέζει επίσης την Κεντρική Τράπεζα να επεκτείνει το δικό της πρόγραμμα χρηματοδότησης έργων. Ξεχωριστά, η τράπεζα έχει διοχετεύσει δεκάδες δισεκατομμύρια στα ρωσικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από πέρυσι και έχει βοηθήσει τον κρατικό πετρελαϊκό κολοσσό Rosneft να αποπληρώσει χρέος 26 δισ. δολαρίων σε ξένο νόμισμα.

Η Μόσχα έχει περιορίσει τις εισαγωγές από τη Δύση, σε αντίποινα για τις κυρώσεις και το ασθενέστερο ρούβλι έχει καταστήσει τα ξένα αγαθά πιο ακριβά. Αυτό θα έπρεπε να έχει δημιουργήσει ευκαιρίες για τις ρωσικές εταιρείες, ενισχύοντας την εσωτερική ζήτηση για τα προϊόντα τους. Αλλά τα υψηλά εγχώρια επιτόκια και η έλλειψη πρόσβασης σε ξένα κεφάλαια εμπόδισαν πολλές επιχειρήσεις να αξιοποιήσουν την κατάσταση.

Η EkoNiva θα χρειαζόταν να πληρώσει τόκο τουλάχιστον 16% από ένα εμπορικό τραπεζικό δάνειο, έναντι 11,5% που εξασφάλισε στο πλαίσιο του προγράμματος της κεντρικής τράπεζας. Η  Κεντρική Τράπεζα διοχετεύει τις ενισχύσεις μέσω μιας κρατικά ελεγχόμενης αγροτικής τράπεζας. 

Ενόσω η Κεντρική Τράπεζα τροφοδοτούσε το τραπεζικό σύστημα με βραχυπρόθεσμη χρηματοδότηση, οι τράπεζες είχαν εντολή "να διοχετεύουν τουλάχιστον το 50% αυτής στα έργα που επιθυμούσε η κυβέρνηση", λέει ο Vyacheslav Smolyaninov, επικεφαλής στρατηγικός αναλυτής της BCS Financial Group στη Μόσχα. Και το Κρεμλίνο κατάρτισε μια λίστα με 199 "συστημικά σημαντικές" εταιρείες στις οποίες δόθηκε προτεραιότητα για χρηματοδότηση, συμπεριλαμβανομένων εγγυήσεων για δάνεια. Η λίστα περιλαμβάνει τους κρατικούς ενεργειακούς γίγαντες Rosneft και Gazprom.

Μαζί με τα κεφάλαια του ταμείου διαχείρισης πλούτου, η ρωσική κυβέρνηση διαθέτει αποθεματικά αξίας 358 δισ. δολαρίων σε ξένο νόμισμα και σε χρυσό. Γιατί λοιπόν να μην δώσει μερικά για να βοηθήσει τις επιχειρήσεις; Ένα από τα προβλήματα είναι ότι ορισμένες τράπεζες και εταιρείες υποφέρουν από κακοδιαχείριση και πρέπει ίσως να χρεοκοπήσουν, σύμφωνα με τον Bernie Sucher, επί μακρόν επενδυτή στη Ρωσία. Η διάσωση τους απλά καθυστερεί την ημέρα του απολογισμού, λέει. Αυτό συνέβη κατά την οικονομική κρίση του 2008 στη Ρωσία, όταν "η κυβέρνηση ψέκασε με ρευστότητα όλη την οικονομία. Η μεγάλη απώλεια του 2008 ήταν η αποτυχία τους να εκμεταλλευτούν την κρίση για να επιδιώξουν βαθιές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις".

Η "γενναιοδωρία" του Κρεμλίνου θα ενισχύσει απλά τον εποπτικό του ρόλο σε μια οικονομία που κυριαρχείται ήδη από μεγάλες, αναποτελεσματικές κρατικές εταιρείες, όπως η Rosneft –μια κατάσταση που επιβαρύνει την οικονομία. Η ανάπτυξη της Ρωσίας άρχισε να εξασθενίζει το 2012 -πολύ καιρό πριν η πτώση των τιμών του πετρελαίου του περασμένου έτους και η επιβολή κυρώσεων εξωθήσουν την οικονομία σε κρίση.

Το "κομπόδεμα" των 358 δισ. δολαρίων θα μπορούσε να αφανιστεί γρήγορα. Τα αποθεματικά έχουν ήδη συρρικνωθεί κατά 30% από το υψηλό του περασμένου έτους, καθώς η Κεντρική Τράπεζα έχει επανειλημμένως παρέμβει στην αγορά συναλλάγματος για να αγοράσει ρούβλια. Αν η τιμή του αργού πετρελαίου παραμείνει το επόμενο έτος κοντά στο τρέχον επίπεδο των 50 δολαρίων το βαρέλι, το Κρεμλίνο είναι πιθανό να εξαντλήσει το κρατικό επενδυτικό ταμείο των 73 δισ. δολαρίων που χρησιμοποιεί για να καλύπτει τα ελλείμματα του προϋπολογισμού. Σε αυτή την περίπτωση θα στραφεί πιθανώς στο κρατικό ταμείο διαχείρισης πλούτου των 75 δισ. δολαρίων –αρχικά προοριζόταν για την στήριξη του συνταξιοδοτικού συστήματος της χώρας- που αξιοποιείται σήμερα για τη στήριξη επιχειρήσεων.

Η διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Elvira Nabiullina διστάζει να επεκτείνει το δανειακό πρόγραμμα που βοήθησε την EkoNiva. Τον Ιούνιο δήλωσε πως το πρόγραμμα δεν έχει τονώσει τις ιδιωτικές επενδύσεις, όπως είχαν προβλέψει οι υποστηρικτές του. 

Εν τω μεταξύ, το Κρεμλίνο "εξορύσσει" νέες πηγές ενίσχυσης. Το τελευταίο του εύρημα: η Rusnano, ένα κρατικό ταμείο επενδύσεων που ιδρύθηκε το 2011 για να στηρίξει τον αναδυόμενο κλάδο νανοτεχνολογίας. Στις 27 Ιουλίου, η Rusnano ανακοίνωσε ότι θα τοποθετούσε σχεδόν 100 εκατ. δολάρια σε μία νέα "δεξαμενή" κεφαλαίων για τις ρωσικές εταιρείες που θα βοηθούσε να μειωθεί η εξάρτηση της χώρας από την εισαγόμενη τεχνολογία. Ένας από τους ιδρυτές του ήταν η SMP Bank με έδρα τη Μόσχα, η οποία ανήκει στους φίλους του Putin, Boris και Arkady Rotenberg. "Δεν υπάρχουν όρια στο που αναζητούν κεφάλαια", ανέφερε ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης. "Παίρνουν χρήματα από όπου μπορούν".